Toen ik tijdens een fijne herfstwandeling langs een mooie grote boom liep, viel me iets op: de bladeren bovenin waren brandweerrood, maar onderin voelde het bladerdek zich nog kiplekker in z’n groene jasje. Hoe komt dat?
Bladeren zijn een soort fabriekjes. Met behulp van zonlicht en brandstof maakt zo’n fabriekje suiker. Die voeding geeft het blad terug aan de boom zodat die kan groeien. Klein probleempje: in de winter zijn zowel zonlicht als vloeibaar grondwater schaars. Maar daar heeft de boom een oplossing voor: die legt gewoon alle suikerfabriekjes stil. Laat de winterslaap maar beginnen.
De bladeren bovenin de boom hebben het meeste kunnen zonnebaden in de zomer, maar ze moeten er in de herfst als eerste aan geloven: hun fabriekjes sluiten het snelst. Een boom gaat namelijk efficiënt met energie om. Hoe hoger een blad zich bevindt, hoe lastiger het voor de boom is om dat fabriekje van brandstof te voorzien. Deze brandstof, bestaande uit water en mineralen, komt namelijk uit de bodem. Voor een lager hangend blad hoeft de boom dus minder hard tegen de zwaartekracht te vechten dan voor z’n zusje bovenin.
Deze mooie amberboom staat in Artis.
Het sluiten van de fabriek gebeurt vrij letterlijk: er ontstaat een kurkachtig laagje tussen tak en blad. Door deze gesloten deur kan geen energie-uitwisseling meer plaatsvinden. Chlorofyl, het pigment dat het blad zijn groene kleur geeft, breekt daardoor af. Dit geeft andere pigmenten de kans om nog heel even te shinen. Helaas duurt die show niet lang, want op die mooie gele, oranje en rode kleuren volgt al snel een korte vlucht naar de grond. Daar wordt het gestorven blad voedsel voor schimmels en beestjes.
Zo zie je maar: dan kun je in de zomer nog zo veel privileges hebben, waardoor je meer kunt zonnebaden dan je broertjes en zusjes… in de herfst wordt dat meedogenloos rechtgezet. Of je hier een metafoor uit wilt halen voor de menselijke samenleving laat ik aan jou over.
In de rubriek “Michelle vraagt zich af…”, vraag ik, Michelle, me dingen af. Dat doe ik al mijn hele leven, dag in dag uit. Als kind verzon ik zelf zo logisch mogelijke verklaringen: een vallende ster landt in de zee en wordt een zeester, dat weet iedereen. Nu zoek ik uit hoe het écht zit…